De juridische basis van de avondklok: hoe zit het precies?

Bergman Juridisch Adviesbureau Algemeen Leave a Comment

Er is in de afgelopen weken behoorlijk wat ophef geweest over de juridische basis van de avondklok. Heeft u het even gemist? In deze blog zullen wij uitleggen hoe het precies zit en wat de meest recente ontwikkelingen zijn.

Juridische basis avondklok

Op 9 januari 2021 heeft het kabinet tijdens een persconferentie een aantal extra maatregelen aangekondigd om het aantal coronabesmettingen te doen verminderen. De landelijke avondklok was één van de extra maatregelen. Door de komst van de landelijke avondklok is het verboden om tussen 21:00 uur ’s avonds en 04:30 uur ’s ochtends buiten te zijn. Het kabinet wil hiermee voorkomen dat mensen ’s avonds laat nog bij elkaar op bezoek gaan.

Wij mensen hebben het recht op bewegingsvrijheid en de avondklok beperkt dit recht. Het recht van bewegingsvrijheid houdt in dat iedereen het recht heeft om zich vrij én zonder voorafgaande toestemming mag bewegen in de openbare ruimte. Je mag dus gewoon boodschappen doen, je familie/vrienden bezoeken of een wandeling door het bos mogen maken, wanneer je hier zin in hebt. Het is erg belangrijk dat wij in ons dagelijks leven de vrijheid hebben om te gaan en staan waar wij maar willen, want zo kunnen wij deelnemen aan de samenleving.

Artikel 103 lid 1 van de Grondwet geeft het instellen van de avondklok een grondwettelijke basis. In dit artikel staat namelijk het volgende: ‘’De wet bepaalt in welke gevallen ter handhaving van de uit- of inwendige veiligheid bij koninklijk besluit een door de wet als zodanig aan te wijzen uitzonderingstoestand kan worden afgekondigd; zij regelt de gevolgen.’’

De Coördinatiewet uitzonderingstoestanden geeft uitvoering aan artikel 103 lid 1 van de Grondwet. Artikel 1 van de Coördinatiewet zegt het volgende: ‘’Ingeval buitengewone omstandigheden dit noodzakelijk maken, kan ter handhaving van de uitwendige of inwendige veiligheid, bij koninklijk besluit, op voordracht van Onze Minister-President, de beperkte noodtoestand of de algemene noodtoestand worden afgekondigd.’’

Met de afkondiging van de noodtoestand, worden aan verschillende bestuursorganen speciale bevoegdheden toegekend. Deze bevoegdheden staan in verschillende wetten genoemd.

Artikel 2 van het Vierde Protocol bij het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens staat enkel en alleen beperkingen op het recht op de bewegingsvrijheid toe, indien hier een specifieke en voldoende wettelijke basis voor is. Ook is het zo dat de beperkingen volgens het derde lid van dit artikel noodzakelijk, in verhouding effectief én effectief zijn om de gezondheid te beschermen.

Artikel 8 lid 1 van de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag (hierna: Wbbbg) zegt dat de minister van Justitie en Veiligheid en de commissaris van de Koning het ‘verblijven in de open lucht’ mogen beperken. Door middel van een koninklijk besluit (een besluit van de regering dat zonder medewerking van de Staten-Generaal wordt genomen) kan artikel 8 lid 1 Wbbg buiten werking worden gesteld. Je kan dus concluderen dat artikel 8 lid 1 Wbbg een gerechtvaardigde basis is voor het instellen van een avondklok.

De avondklok moet een noodzakelijke en een evenredige maatregel zijn. Het is van belang dat de avondklok een aanvulling is op andere, al geldende maatregelen. Het kabinet heeft veel verschillende maatregelen tegelijk genomen, om zo de verspreiding van het coronavirus te beperken. Alle genomen maatregelen hebben als doel om het contact tussen mensen zoveel mogelijk te beperken. Het kabinet gaat ervan uit dat alle genomen maatregelen gezamenlijk de verspreiding van het virus zullen gaan beperken.

Er zijn een aantal belangrijke redenen die het instellen van de landelijke avondklok kunnen rechtvaardigen.

  1. De avondklok in het leven is geroepen omdat er grote zorgen zijn ontstaan over de Britse variant van het coronavirus. Deze variant is namelijk besmettelijker dan de huidige variant.
  2. Informatie afkomstig van landen waar de verspreiding van de Britse variant veel meer voorkomt toont aan dat het instellen van een avondklok leidt tot een dermate afname van het besmettingsgevaar.
  3. Het is belangrijk om terug te denken aan de eerste en tweede golf. Deze hebben namelijk laten zien dat het noodzakelijk is om in te grijpen op het moment dat dat het grootste effect heeft. Zodoende kan de druk op de zorg voorkomen worden.

16 februari 2021

Op 16 februari 2021 was de afschaffing van de avondklok groot nieuws. De rechter bepaalde in een zaak, die was aangespannen door actiegroep ‘Viruswaarheid’, dat de avondklok per direct moest worden opgeheven. Hierop tekende de Staat hoger beroep aan. Tevens is de tenuitvoerlegging van het vonnis geschorst middels een speciale spoedprocedure. De avondklok blijft voor nu dus nog gewoon gelden.

18-19 februari 2021

De Staat gaat alles op alles zetten om de avondklok te behouden in de behandeling van het hoger beroep. Ook indien het gerechtshof in de beroepsprocedure bepaalt dat de originele juridische basis van de avondklok niet klopt. Het Kabinet heeft dan ook op 18 februari een spoedwet voorgelegd aan de Tweede Kamer om zodoende de avondklok tóch te behouden. Het Kabinet heeft namelijk hoop dat er vrijdag een alternatief ligt, indien het gerechtshof het eens is met de uitspraak van de rechtbank in Den Haag en dus zegt dat de avondklok per direct moet worden afgeschaft. De Tweede Kamer gaf aan deze spoedwet te steunen. Deze wet is de avond ervoor al ondertekend door de koning en is toen naar de Raad van State gestuurd. De wet kan zodoende direct door het parlement worden behandeld. Op vrijdagavond 19 februari 2021 heeft een ruime meerderheid van de Eerste Kamer ingestemd met de spoedwet over de avondklok. De wet is dus ook aanvaard door de Eerste Kamer.

19 februari 2021

Op 19 februari 2021 is het hoger beroep van de Staat inhoudelijk behandeld. Het gerechtshof zal na één week uitspraak doen.

26 februari 2021

Op vrijdagochtend 26 februari 2021 heeft het gerechtshof geoordeeld dat de avondklok niet op basis van de verkeerde rechtsgronden is ingevoerd. Dit betekent dat het gerechtshof het niet eens is met het oordeel van de voorzieningenrechter van 16 februari 2021. Deze uitspraak van het gerechtshof heeft echter geen invloed op de instandhouding van de avondklok, want het kabinet heeft met de spoedwet al een alternatieve juridische basis gecreëerd om de avondklok hoe dan ook te behouden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *